Blady płomień lichą stal hartuje – impresje z drugiego sezonu TloU (spoilery!)

Uwaga – publikacja specjalna. I to z przynajmniej kilku powodów.

Po pierwsze: blog ten, wbrew temu, co sugeruje nazwa tej strony, dotyczy nie tylko gry The Last of Us Part II, lecz i powstałego w oparciu o nią serialu HBO: pozwolę sobie na pewne zestawienie obu tych dzieł i wskazanie, co się moim zdaniem w ekranizacji udało zrobić dobrze (miejscami nawet lepiej niż w oryginale), a co wyszło źle. Zdaję sobie sprawę, że od premiery sezonu drugiego minęło już kilka miesięcy, zwlekałem jednak z tym tekstem celowo, nie chcąc pisać go pod wpływem impulsu, „na świeżo”, a woląc poczekać i tym samym nabrać do tematu nieco dystansu oraz spojrzeć na niego z innej perspektywy. Po drugie: wpis (przed czym ostrzega już sam jego tytuł i co dla mnie również nietypowe) zawiera mnóstwo spoilerów, zarówno z gry, jak i serialu, toteż niezwykle mocno uczulam, by zapoznali się z nim wyłącznie ci, którzy znają jedno i drugie (ewentualnie tacy, których oba te twory nie interesują. Ale w takim przypadku po co w ogóle o nich czytać?). Będę tu pisał wprost o scenach czy wątkach z tej historii, zazwyczaj bez ich szczegółowego opisywania, toteż znajomość fabuły TloU Part I & II jest po prostu wymagana, aby zrozumieć poniższą treść. Po trzecie: w drodze wyjątku jest on pozbawiony screenów (nie licząc pochodzącej ze strony wallpapercave.com grafiki tytułowej), zawiera za to mały audiowizualny bonus, sam w sobie będący czymś specjalnym, jak i wyjątkowy charakter ma dedykacja, którą zawarłem na końcu. I po czwarte: blog częściowo pełni funkcję uzupełnienia, spoilerowego rozwinięcia napisanego przeze mnie cztery lata temu tekstu Żelazne struny wybrzmiewają najmocniej. Korespondują one ze sobą, a jako autor obu z satysfakcją stwierdzam, że tamten wcześniejszy zestarzał się godnie: napisany dziś wyglądałby bardzo podobnie. Tegoroczny, drugi sezon TloU stał się dla mnie bodźcem, sprawiając, że wróciłem po raz kolejny myślami do tej jakże pamiętnej opowieści, poznanej za sprawą gier Naughty Dog. Z całą pewnością wpis niniejszy nie stanowi wyczerpującej, szczegółowej analizy; nie było bowiem moim celem pisanie elaboratu, a raczej skupienie się na rzeczach najważniejszych, które według mnie okazały się kluczowe, przesadzając o tym, że te gry są tak dobre, serial zaś – niezbyt. Stąd też, nawet biorąc pod uwagę unikalność tego tekstu (z powodów przedstawionych wyżej), myślę, że jednak dość dobrze wpisuje się on w dotychczasowy profil mojej literackiej działalności i przyjętą przeze mnie formułę impresji.

Tytułem wstępu pozostaje mi poruszyć jeszcze jedną sprawę. To znaczy – zważywszy na to, jaki poziom prezentuje moja tutejsza, równie skromna co zacna Publika – może tego pisać nie muszę. Nie da się jednak wykluczyć, że trafi tu jakaś zabłąkana internetowa dusza, więc jednak to zrobię. Otóż prowadzone w sieci dyskusje o serialowym TloU nader często zdominowane są przez opinie zdające się sugerować, że wszystkie problemy adaptacji można w istocie zredukować do jednego – twarzy Belli Ramsey. No cóż. Jeśli ktoś zakłada (lub nawet liczy na to), że blog ów wyrażać będzie podobne stanowisko, to pragnę go wyprowadzić z błędnego założenia: nie ten adres. Będzie to tekst krytyczny, a nie manifest i wylew wstrętu do ziemniaków, które to warzywa swoją drogą uważam za bardzo smaczne. Do kwestii urody wspomnianej aktorki odniosę się natomiast wprost, by nie było żadnych wątpliwości, jaki jest mój punkt widzenia na tę sprawę. Wiecie co? Mi się ona też nie podoba. Nic a nic. I co? Jajco. Tym samym przechodzę do właściwej treści, do oceny serialu, a nie czyjegoś wyglądu, raz jeszcze – i już po raz ostatni – ostrzegając: potężne spoilery z gier TloU i ich serialowej wersji za…

…3

…2

…1
______________________________________________________

Bałem się tego sezonu. Od samego początku, odkąd ukończyłem TloU I i II na konsoli Sony, czułem, że ewentualną część drugą przełożyć na filmowy język będzie zdecydowanie trudniej niż pierwszą (ekranizacja „jedynki” była wtedy – to jest we wrześniu 2021 roku – już potwierdzona), i to nawet mimo ogłoszenia, że za produkcję odpowiadać będą dwaj showrunnerzy: twórca oryginalnej historii Neil Druckmann oraz Craig Mazin – człowiek stojący za mym zdaniem najlepszym serialem w dziejach tej rozrywki, tj. Czarnobylem*. Czy coś mogło pójść w tej sytuacji nie tak? Okazuje się, że… tak. Part I to klasyczna opowieść drogi, już w pierwotnej wersji stworzonej przez Naughty Dog tak filmowa, że stanowiąca niemal gotowy materiał do adaptacji. Sequel to pieśń zupełnie innego rodzaju; posępny tren, uderzający w znacznie cięższe tony, co oczywiście jeszcze nie przesądzało o tym, że nie da się go wiernie (i jednocześnie udanie) przenieść na ekrany telewizorów. Bardziej trapiło mnie co innego: TloU II uważam za grę wybitną, ale jej wielkość i fenomen w dużej mierze polegają na bardzo nowatorskim, dojrzałym potraktowaniu tematu zemsty, jakiego w elektronicznym medium próżno było do tej pory szukać, a które to podejście umożliwiło – dzięki charakterystycznym dla gier interaktywności i immersji – przeprowadzenie gracza przez pewien myślowy i emocjonalny proces. Żywa była we mnie obawa, czy pozbawiony tych cech serial pozwoli na to samo i podobne wywrze wrażenie, oraz czy będąc skierowanym do jeszcze szerszego grona odbiorców (w tym takich niebędących graczami) nie wyda się części z nich mimo wszystko opowieścią trochę oklepaną, mało odkrywczą. Niestety niepokój ten okazał się uzasadniony, choć – co mocno mnie zaskoczyło – z powodów, których się nie spodziewałem: bo sezon drugi TloU tak naprawdę nie porusza w odpowiedni sposób problematyki zemsty, nie w stopniu, w jakim powinien. Historię znaną z gry zmiękczono, wybito jej najostrzejsze zęby. Tak skutecznie, że w zasadzie, zważywszy na osobę zaangażowanego w produkcję N. Druckmanna, można mówić (choć wiem, że są to mocne słowa) o zaprzeczeniu własnej pierwotnej wizji.

Całkowicie dla mnie niezrozumiałe jest ujawnienie motywacji kierującej działaniami Abby tak szybko, to jest już w drugim odcinku (częściowo i w pierwszym, który otwiera sekwencja na cmentarzu Świetlików, prezentująca tę bohaterkę i jej najbliższych towarzyszy). Epizod ten zawiera fundamentalny zwrot akcji, stanowiący oś napędową całej dalszej historii, tj. śmierć Joela. Przy czym serialowa wersja tej arcyważnej sceny różni się od pierwowzoru między innymi tym, że Abby – zanim dokona mordu – wygłasza przydługi monolog, tłumacząc i obwieszczając wszem wobec, dlaczego zamierza to zrobić, a ktoś nieznający fabuły oryginału dostaje kluczową informację, którą gra wyjawiła dużo, dużo później, bo dopiero w połowie opowieści. W związku z tym widz jest w pewien sposób przygotowywany na to, co zaraz nastąpi; ogołocony z niepewności i zaskoczenia, a co gorsza – poczucia niesprawiedliwości (bo przecież Joel uratował wcześniej Abby życie). W grze wygląda to inaczej: oto bohater pierwszej części zostaje w bestialski sposób zamordowany przez ludzi, o których na dobrą sprawę nic nie wiadomo (znamienne, że na początku gra nie zdradza nawet personaliów tych postaci, tytułując Abby i Owena po prostu „kobietą” i „mężczyzną”), a obrzydliwa, absurdalna wręcz brutalność tej sceny szokuje, bo i taki jest jej cel. Serial ten wstrząs niweluje, jak gdyby bezpośrednio zwracając się do oglądającego: „Popatrz, widzu. To jest Abby. Joel w ostatnim odcinku pierwszego sezonu, w szpitalu św. Marii w Salt Lake City, chcąc ocalić życie Ellie, zastrzelił wielu ludzi. W tym – tatę Abby. Dlatego, drogi widzu, nie bądź zbyt surowy w jej ocenie”. Problem polega na tym, iż decydując się na taki krok, scenarzyści sabotują podstawy tej historii, sprawiając, że oglądające serial osoby są pozbawione szansy na doświadczenie czegoś, co stało się udziałem graczy: autentycznej, współodczuwanej wespół z Ellie (bo to najpierw z jej perspektywy obserwuje się agonię Joela, nie znając jeszcze optyki drugiej strony) nienawiści do postaci Abby. Którą po prostu trzeba poczuć, jeśli historia przedstawiona w The Last of Us Part II ma wybrzmieć w odpowiedni sposób. Po to, by tę nienawiść oswoić, skonfrontować się z nią, zrozumieć, przepracować i finalnie – odrzucić.

Do ukazania zabójstwa Joela w „ugrzeczniony” sposób przyznali się zresztą sami twórcy (potwierdził to reżyser drugiego epizodu Mark Mylod) i ma to miejsce na kilku płaszczyznach. O niepotrzebnym zdradzeniu motywacji Abby, i tym samym w pewnym sensie usprawiedliwieniu jej, pisałem wyżej. W dodatku sam cios ostateczny, który zadaje ona bohaterowi – ten śmiertelny – też jest (choć zapewne źle to zabrzmi) „stonowany”, bo przebicie szyi wydaje mi się mimo wszystko nieco mniej okrutne niż… wiadomo, jak to wygląda w pierwowzorze. Idźmy dalej: serial pokazuje wprost reakcje towarzyszy Abby, gdy ta torturuje Joela, i są one wiele mówiące. Widać, że targa nimi wewnętrzny konflikt między lojalnością a pragnieniem, by to znęcanie wreszcie się skończyło (a może, by w ogóle nie miało miejsca?). I jeszcze to nadzwyczaj dżentelmeńskie, sztuczne po prostu w tej sytuacji obchodzenie się z Diną (uśpienie jej, by nie patrzyła na to, co się zaraz stanie): w grze w ostatnich chwilach życia towarzyszy Joelowi Tommy, a z nim nikt się nie cacka, zachowanie całej grupy zdaje się znacznie bardziej bezwzględne. I owszem, wiem: w oryginale Owen czy Mel to też nie są wściekłe wilki, ale ja to wiem, ponieważ przeszedłem grę, a nieznający jej widz na tym etapie wiedzieć tego nie powinien. Do graczy dociera to później, w retrospektywnej kampanii Abby, bo dopiero wtedy można bliżej poznać jej kompanów i spojrzeć na przeszłe wydarzenia z innej perspektywy. Wtedy, gdy już za późno, bo wiadomym jest, że zginą oni z rąk mszczącej się Ellie. Nawet sama sceneria, wystrój miejsca, w którym ginie Joel, wyraźnie się różni. W serialu pomieszczenie to jest rozjaśnione światłem dnia. W grze natomiast przywodzi na myśl piwnicę (choć nią nie jest), do której Ellie dostaje się, krocząc schodami w dół; potęgującą uczucie osaczenia i bezsilności katownię, co doskonale oddają przyszłe, nawiedzające bohaterkę traumatyczne wizje. Naprawdę, naprawdę liczę na to, że nie są prawdziwe pogłoski, iż wszystkie te zabiegi stanowiły w istocie swoisty wentyl bezpieczeństwa dla aktorki wcielającej się w Abby (Kaitlyn Dever), by nie spotkała się z podobnymi reakcjami „fanów” co jej growa odpowiedniczka (Laura Bailey). Proszę, niech to nie będzie prawda. Bo jeśli tak, oznacza to, że hejterzy wygrali, przegrała zaś sztuka. Przeze mnie nie przemawia bowiem utajony, drzemiący sadysta. Nie chodzi mi o bulwersujące, wulgarne epatowanie brutalnością, o ekranizację TloU w wersji gore. Ja tylko twierdzę, że przemoc – w tym ta potwornie drastyczna – jest nieodłącznym, integralnym składnikiem tej opowieści, bez którego traci ona własną tożsamość i gatunkowy ciężar. Stwierdzenie to prowadzi mnie do sformułowania wniosku, będącego jednocześnie ogólnym i najważniejszym zarzutem, jaki wystosuję w kierunku tego serialu. Otóż przez to, że został on przesadnie złagodzony, kompletnie nie czuć w nim jakże charakterystycznej dla gry przytłaczającej atmosfery, tj. klimatu zatrutego (nie tyle maczużnikiem, co smrodem zadawanej nieustannie w walce o przetrwanie śmierci), potępionego, niezbawialnego świata, w którym człowiek człowiekowi wilkiem, każdy nosi jakieś wewnętrzne blizny i jedyne, co pozostało w nim do zrobienia, to się zemścić – brakuje dojmującego, wgniatającego w fotel uczucia beznadziei. A skoro go tu nie ma, to doświadczający tej historii po raz pierwszy za pośrednictwem serialu widz znacznie później – w kulminacyjnym jej momencie – nie będzie mógł poczuć czegoś doń przeciwnego, kontrastującego: nadziei.

Ja także nieco złagodzę ponury ton niniejszego wywodu i zgodnie z hasłem „When you’re lost in the darkness, look for the light” skupię się chwilowo na pozytywach, bo ich – co chcę podkreślić – w telewizyjnej wersji TloU II nie brakuje. Za całkowicie bezzasadne uważam opinie głoszące, że to dno i trzy metry mułu i że nie ma w niej ani jednego udanego elementu. Gdyż generalnie pod względem realizacyjnym, scenograficznym, technicznego warsztatu i rozmachu – jest to najbardziej jak do tej pory ambitna adaptacja gry wideo. I to chyba powinno cieszyć wszystkich graczy, nieprawdaż? O to powinno nam chodzić: o zmianę postrzegania tego medium przez tych, którzy go nie znają i nie szanują. Gry wyszły z cienia, stały się częścią kulturowego mainstreamu, a ich ekranizacje nie muszą się już wstydzić swego rodowodu; wyglądać tanio, śmiesznie, plastikowo. Zrobił się wokół nich medialny szum i oby następne ich adaptacje podążyły w kierunku obranym przez HBO, a nie Uwe Bolla (czekam niezmiernie na nadchodzący Mass Effect od Amazonu. Czekam i obawiam się o niego, licząc skrycie, że utrzymany będzie w podobnym mesjanistycznym tonie co Battlestar Galactica, na co są jednak bardzo nikłe szanse). Dodana w serialu, efektowna (a dla mnie akurat całkowicie zbędna) sekwencja szturmu hordy zarażonych na Jackson wygląda porządnie i powinna zadowolić wszystkich tych, których wizualizacja batalii z armią Nocnego Króla w ostatnim sezonie Gry o Tron zostawiła z niedosytem (gdy ciemności nocy przesłoniły jej skalę). Pietyzm, z jakim przeniesiono wiele scen z gry, budzi uznanie, stanowiąc dla największych fanów wielką wartość dodaną, i tym bardziej szkoda, że przywiązując wagę do detali, zaniedbano przy tym esencję tej opowieści. Znalazło się na szczęście miejsce dla genialnej, uwielbianej przeze mnie chwili, gdy po śmierci Joela Ellie odwiedza dom, w którym mieszkał, znajduje jego kurtkę i tuli się do niej (jak gdyby chcąc wchłonąć jego zapach, zabrać ze sobą), z całą pewnością wiedząc już – piszę to w nawiązaniu do pamiętnej rozmowy z „jedynki” między nimi – czym jest strata. Jest w serialu zaaranżowana na jego potrzeby, kolejna wersja Take On Me (udowadniająca, że B. Ramsey potrafi śpiewać, lecz i tak wolę interpretację A. Johnson. Tyle że ja mam na punkcie tamtego wykonania obsesję totalną, więc proszę nie traktować tej uwagi jako zarzutu), odegrana w scenerii niemal identycznej jak w grze, tak jak i oszołamiająco wiernie oddane zostało całe postapokaliptyczne Seattle. Dostajemy kawał solidnego aktorstwa, z wybijającymi się rolami P. Pascala, G. Luny czy J. Wrighta. Oraz K. Dever. Bo tak: z poprzednich akapitów to nie wynika, wiem. Nie podoba mi się zmiana w postaci Abby w tym sensie, że serial za szybko ujawnia, kim ona jest. Natomiast sama postać – sposób, w jaki portretuje ją ta aktorka – podoba mi się szalenie. No i mamy cudny, najlepszy nie tylko w drugim sezonie, ale i w całym serialu, odcinek szósty, w którym jest tyle ikonicznych dla fanów gry momentów: Future Days, wycieczka do muzeum, słynny kask astronauty czy rozmowa na werandzie w noc poprzedzającą śmierć Joela; jeszcze głębsza niż w oryginale, bo bogatsza o odniesienie do jego dzieciństwa i trudnej relacji z ojcem, czego w grze nie było.

Otóż właśnie; pisząc w kontekście ekranizacji o plusach, najczęściej wymienia się to, co zostało przełożone wiernie, ale dobra adaptacja powinna charakteryzować się też tym, że potrafi pewne rzeczy przedstawić nawet lepiej niż pierwowzór. Nie każda bowiem zmiana musi powodować otwarcie się noża w kieszeni, o ile tylko jest wprowadzona z sensem. I faktycznie, serial kilka razy grę przewyższa. Zbija choćby często podnoszony przez krytyków argument, że Joel nigdy nie zdradziłby swojego imienia grupie obcych, w dodatku uzbrojonych ludzi (dla mnie to w sumie szczegół, ale owszem: kłuje w oczy, będąc jaskrawo sprzecznym z rysem charakterologicznym tej postaci), więc tu robi to za niego Dina, która w sytuacji zagrożenia po prostu zwraca się do niego bezpośrednio, a do słyszącej to Abby dociera, że wreszcie odnalazła zabójcę swego ojca; wypada to zdecydowanie naturalniej. Jedna z najmocniejszych scen w Part II tutaj jest jeszcze bardziej szokująca: chodzi mi o śmierć Owena i Mel. W grze zaślepiona furią, nabuzowana adrenaliną Ellie początkowo nie zauważa, że właśnie odebrała nie dwa, a trzy życia. W serialu uświadamia ją Mel mówiąca… „Wyjmij je”. Konająca ciężarna resztkami gasnącej świadomości zwraca się do swej morderczyni, by ta – wykonując cesarskie cięcie nożem – wyjęła z niej dziecko. To jest absurdalne, irracjonalne. Oraz – okrutnie prawdopodobne i totalnie wstrząsające. Ekranizacja wprowadza tzw. backstory Isaaca; krótką, lecz wiele wnoszącą historię o tym, jak w iście wybuchowy sposób porzucił on szeregi Fedry, by dołączyć do Frontu Wyzwolenia Waszyngtonu i z czasem objąć nad nim dowództwo. W grze postać ta wydała mi się mało interesująca, fanatyczna. Jej telewizyjna wersja sprawia wrażenie wyraźnie ciekawszej, zniuansowanej. Serial bardziej udanie buduje też relację Ellie – Dina (niestety tylko do pewnego momentu). Znaczy się, wiecie: w oryginale jest krótka piłka, szybka akcja. Dinę poznajemy po kilkunastu minutach rozgrywki, dziewczyny jadą razem na patrol i w oparach THC lądują w łóżku (swoją drogą, mnie nieustannie frapuje jedna sprawa. To znaczy – gra w żaden sposób tego dalej nie podnosi, ale i tak jest to zastanawiające. Chodzi o to, czy fakt, że Joel wpada w łapy bojówki Wilków wtedy, gdy Ellie zaznaje miłosnych uniesień, nie sprawił, że czuła się winna. Ja obstawiam, że tak). Ekranizacja natomiast daje im więcej czasu i choć od początku widać, że mają się ku sobie, to parą zostają dopiero w Seattle. No i reakcja Diny na odporność Ellie jest znacznie wiarygodniejsza: nie wierzy jej, nie ufa, zamierza ją zastrzelić (a w grze tak trochę beznamiętnie przyjmuje tę informację do wiadomości). Lecz wszystko to zostaje zrujnowane fatalną, katastrofalną sceną, w której po wyznaniu będącej w ciąży Diny obie rzucają się sobie w ramiona, kochają się, a po wszystkim cieszą się, że… zostaną rodziną? Serio? WLF?! Tfuu – WTF?! Growa Ellie – przypominam – ogarnięta żądzą mordu, trawiona przez gniew, na słowa Diny, że ta ukrywała swój stan, bo nie chciała być ciężarem, odpowiada pełnym wyrzutu (i jakże raniącym): „A czym niby jesteś teraz?!”. To między innymi przez takie akcje wyparowuje w serialu posępna, znana z pierwowzoru atmosfera. I zważywszy na to, że pracowali przy nim twórcy oryginału, zabrzmi to wprost nieprawdopodobnie, ale naprawdę wielokrotnie ma się wrażenie, iż dziewczyny nie przybyły do Seattle, by dokonać odwetu, tylko by sobie to miasto pozwiedzać (jest to często wyrażana przez krytyków opinia i ja się z nią w stu procentach zgadzam): tak sobie po nim nonszalancko podróżują, tak jakoś bezproblemowo tam dotarły i jak gdyby nigdy nic znajdują nawet czas na czynienie planów na przyszłość. Prawdziwa Ellie, ta z gry, ruszając śladem Abby, rozpoczyna podróż przez ciemną dolinę (a wraz z nią gracz), wkraczając na ścieżkę, na której żaden rodzic – prawdziwy czy przybrany – nie chciałby swego dziecka zobaczyć (nawet Joel): bo kolejne na niej kroki, umożliwiające przejście dalej, dyktuje nienawiść. A to jest uczucie wyjątkowo potężne, niszczycielskie, straszliwe. I obusieczne.

Drogie dziecko
W swoim czasie
Ujrzysz linię
Granicę oddzielającą
Dobro od zła
Popatrz na ślepca
Strzelającego do świata
Kule latają
Zbierając swe żniwo
Jeśli czyny twe były złe
O Boże – założę się, że tak
I nie trafił cię jeszcze
Latający ołów
Lepiej zamknij oczy
Pochyl głowę
I poczekaj na rykoszet

Doskonale widać to w grze, gdy Ellie po zamordowaniu Nory (po zakatowaniu jej metalową rurką) wraca do stanowiącego bazę wypadową teatru rozbita, rozchwiana (w serialu podobnej reakcji w zasadzie nie ma): dociera do niej, jak bardzo jest podobna do tej, którą ściga. To wtedy zaczynają rozchodzić się drogi jej i gracza. I obawiam się, że drogi serialowej Ellie oraz nieznającego gry widza ani przez chwilę się nie pokrywają. Bo Bella Ramsey przez większość czasu po prostu nie jest w stanie oddać emocji targających odgrywaną przez nią bohaterką. Nie chcę i nie będę się nad tą aktorką pastwić, wieszać na niej psów (nawet tych niegrzecznych) i obwiniać o wszystko. Ostatnią rzeczą, na jakiej mi zależy, jest wpisanie się tym blogiem w jakże popularny trend infantylnego jechania po niej; być łączonym z tymi, których przerasta skonstruowanie krytycznej myśli wykraczającej poza frazesy o woke albo memy o kartoflach. Ale tak: uważam, że ona tej roli nie dźwiga (to nie jest lekka rola). Dobrze sprawdziła się w pierwszym sezonie, lecz tam było jej łatwiej, bo miała obok siebie Pedro Pascala. I faktycznie czuć było chemię między tym dwojgiem. A gdy tej więzi zabrakło, to serialowa kreacja Ellie mocno ubożeje. Mało tego: w pierwszej grze poznajemy ją jako czternastolatkę. W dwójce jest dorosłą, młodą kobietą, aczkolwiek w paru retrospekcjach dziejących się na przestrzeni kilku lat możemy zobaczyć ją młodszą. I tam za każdym razem wygląda ona trochę inaczej; widać, jak zmienia się jej ciało, że dorasta. A później – widać, jak obrana przez nią ścieżka dewastuje ją fizycznie i psychicznie. Tymczasem w adaptacji wygląda dokładnie tak samo jak w pierwszym sezonie, co zwiększa dysonans i wrażenie, że w istocie jest to ta sama osoba co wtedy; to nadal jest dziewczynka. W dodatku mało rozgarnięta, więc cały plan wyprawy do Seattle opracowuje Dina, która – notabene – też mnie nie kupuje (wcielająca się w nią Isabela Merced jest za tę rolę często chwalona, a mi się wydaje, że niezasłużenie. Ona po prostu góruje na tle swej przeciętnej towarzyszki i osobiście wolę Dinę z oryginału). Serialowa Ellie nie ewoluuje. Jest jak dziecko, które dostało do ręki granat i nie do końca wie, jak się go używa, jakie szkody może wyrządzić. Bohaterka znana z gry jest bardziej złożona: doskonale wie, do czego on służy. I zdecydowana jest go zdetonować nawet wtedy, gdy dociera do niej, że nie ma dość siły na rzucenie nim wystarczająco daleko, by nie dosięgnęły jej odłamki. W portretowaniu jej B. Ramsey jest zbyt mało emotywna, a momenty, w których gra przekonująco – niezwykle efemeryczne. Zupełnie inną sprawą jest natomiast to, iż scenariusz (także dialogi) nie pomaga jej, i tylko pogratulować klapek na oczach tym, którzy twierdzą, że wystarczyło ją wymienić na aktorkę bardziej doświadczoną (lub bardziej przypominającą Ellie), by serial stał się dobry. Nie. Być może byłby lepszy, ale nadal nie dobry. A czy twórcy powinni ją wymienić? Wiedząc, jakie wyzwanie czeka ją w drugim sezonie, ja na ich miejscu bym to rozważył. Historia kinematografii zna mnóstwo takich przypadków i nie byłoby to nic niezwykłego, sensacyjnego. Bo o ile Ramsey pasuje do ról odważnych, hardych czternastolatek (pierwszy sezon TloU, Lyanna Mormont z Gry o Tron), o tyle Ellie z drugiej części gry stanowi już aktorski egzamin innego rodzaju i kalibru.

Punktem odniesienia, najważniejszą opinią o tym serialu wcale nie jest dla mnie moja własna, a zdanie osób, które nie znają gry (często nawet nie będąc graczami), za to są serialowymi maniakami. Sporo czasu poświęciłem przeglądaniu YouTube’a i słuchaniu wrażeń takich ludzi, ich argumentacji. I wyłania się z tego obraz serialu, który z czasem wyraźnie stracił na wartości. Pierwszy sezon był ogólnie chwalony. Jego kontynuacja rozpoczyna się szokująco (drugi odcinek i śmierć Joela), by potem zacząć dotychczasowy dorobek roztrwaniać i z czasem przestać wzbudzać zainteresowanie. Pod koniec wznosi się w górę (śliczny epizod szósty), by następnie runąć w dół (kiepski ostatni odcinek, zakończony cliffhangerem, którego widzowie mogą nie wybaczyć). Gdyby odczucia, jakie wywołuje oglądanie go, przedstawić w postaci graficznej, to byłaby to sinusoida. Można by też przywołać chorobę dwubiegunową, huśtawkę nastrojów. To mieszanina rzeczy, które wyszły świetnie, i tych rozczarowujących. A kiedy doda się do siebie składniki jakościowo dobre i złe, wychodzi średniak. I tym właśnie jest serialowe TloU. Jedna z najgłośniejszych, wiekopomnych (i kontrowersyjnych przy tym) gier dostała nijaką, do bólu przeciętną ekranizację. Zrobioną – co najsmutniejsze – nie przez amatorów, a ludzi, z których jeden pisał oryginalną opowieść, a drugi kocha ją (Mazin wielokrotnie podkreślał, jak uwielbia grę) i zasłynął wcześniej wyśmienitym, pięcioodcinkowym dziełem o katastrofie z 1986 roku. Rozbitą w dodatku – dla mnie to gwóźdź do trumny tego serialu – na więcej niż jeden sezon. Gdyż będzie trzecia seria, pokazująca wydarzenia z perspektywy Abby. Błąd – szanowni panowie scenarzyści (tak, wiem: Druckmann już ten projekt porzucił, skupiając się na nowej grze Naughty Dog). Kardynalny błąd. Bo za dwa lata (zakładam, że tyle co najmniej wyniesie okres produkcyjny) mało kogo ciąg dalszy będzie obchodzić i niewielu będzie na niego czekać. Ja go obejrzę, choćby przez szacunek do Mazina i ze względu na rolę K. Dever, ale tu nie chodzi o mnie (historię tę już przeżyłem za sprawą gry), tylko innych. I dla nich ta rozwleczona, rozciągnięta w czasie (chodzą plotki nawet o sezonie czwartym…) opowieść nie będzie stanowić spójnej, hermetycznej całości, przez co nie wywrze należytego wrażenia. Nie zostanie zapamiętana, uznana za ważną oraz godną, by się nad nią pochylić i zastanowić. Joel, chwytając w końcówce pierwszej gry karabin, urządza Świetlikom krwawą jatkę, uniemożliwiając stworzenie szczepionki i – być może – skazując ludzkość na zagładę. Ten wybór – z egalitarnego punktu widzenia ohydny i zasługujący na najwyższe potępienie – psychologicznie można zrozumieć. I to czyni z tego bohatera postać tragiczną. Konsekwencjami tamtej decyzji będą: dające mu namiastkę utraconej córki trzy szczęśliwe, przeżyte razem z Ellie lata oraz jego roztrzaskana kijem golfowym czaszka. Abby, w sadystyczny sposób mszcząc śmierć swego ojca, wcale nie znajduje w tym ukojenia ani nie przywraca mu życia. Przeciwnie: sprowadza na siebie odwet Ellie, w wyniku czego zginą jej najbliżsi przyjaciele. W tym Owen, którego przecież kochała. A Ellie? Co z nią? Czy konsekwencją jej wyborów, tym, co czeka na końcu obranej przez nią drogi, jest ziszczenie się największego z jej lęków, który wyjawia jeszcze w „jedynce” w rozmowie z Samem? Gra wydaje się sugerować właśnie to. W kulminacyjnej scenie konfrontacji na plaży – gdy Ellie, topiąc Abby, ostatecznie odpuszcza i darowuje jej życie – można by zapytać, czy oznacza to, iż jej wybaczyła: czy jest to z jej strony akt łaski? Ja tak nie uważam, ale tak naprawdę odpowiedź na to nie jest istotna. Bo to pytanie jest źle postawione. Ono powinno brzmieć: czy wybaczyła sobie? I niestety bardzo wątpię w to, że serial – jako medium niepozwalające na partycypację w poznawanej historii w takim stopniu jak gra – podobne refleksje wywoła, prezentując się jak do tej pory niewywierającym na odbiorcy większego wpływu tworem, jakich wiele. Tymczasem po eksperyment psychologiczny Neila Druckmanna (tym właśnie jest dla mnie gra The Last of Us Part II) sięgać będą kolejni gracze. Różni. Tacy, dla których na pierwszy plan wybiją się światopoglądowe kontrowersje, z postępowością i inkluzywnością na czele. Tacy, którzy na widok odpuszczającej Ellie (we wspomnianej wyżej walce na plaży) pomyślą: „Poświęciłaś dla zemsty wszystko i nawet nie jesteś w stanie jej dokonać. Jesteś żałosna. Gardzę tobą”. Będą i tacy, którzy ostatnią scenę gry – gdy bohaterka odkłada podarowaną przez Joela gitarę i wychodzi z opustoszałego domu – odbiorą dosłownie, tj. że straciwszy dwa palce, po prostu nie jest już fizycznie w stanie grać na tym instrumencie, więc go tam zostawia. Oraz tacy, którzy dostrzegą w tym geście coś więcej: nadzieję. Na to, że wyrzekłszy się uprzednio zemsty na Abby, Ellie ostatecznie godzi się ze śmiercią Joela, rusza dalej i gdzieś tam, pewnego dnia, odnajdzie spokój. Oraz szczęście.

Blog (ani żaden jego fragment) nie trafił i nie trafi nigdzie indziej. Zawarty w nim, wyróżniony kursywą tekst to przetłumaczone przeze mnie na polski słowa nagranego przez grupę Deep Purple utworu Child in Time (1969).

* Nie tylko moim. Wiedzcie, Czytelnicy, że Czarnobyl jest uznawany za najlepszy serial w historii przez całkiem spore grono osób, to jest przez użytkowników portalu Filmweb.
Szczerze? Na mnie to większego wrażenia nie robi. Czy jest pierwszy na tamtejszej liście top, czy byłby trzydziesty, to nie zajmowana pozycja świadczy o tym, jak świetna to produkcja. Wiem jednak, że dla wielu rankingi, średnie ocen czy agregatory recenzji mają spore znaczenie przy wyborze treści, po jakie decydują się sięgnąć. Toteż właśnie dlatego ten fakt przytaczam; by przekonać do obejrzenia Czarnobyla tych, którzy jeszcze tego nie zrobili. Niezwykle wysokie oceny, jakimi się on szczyci, są tym bardziej miarodajne, że nie mamy tu do czynienia z jakąś skierowaną do masowego odbiorcy popkulturową papką, podatną na review bombing internetowych trolli, czy będącą przedmiotem modnych dziś (i jakże groteskowych) kulturowych wojenek. Naprawdę warto ten miniserial zobaczyć, choćby po to, by przekonać się, czym tamta tragedia była, a czym nie, gdyż przez lata narosło wokół niej sporo mitów. Znakomicie napisane postacie (duet Walerij Legasow i Borys Szczerbina odegrany przez Jareda Harrisa i Stellana Skarsgårda to jest aktorskie mistrzostwo świata) i dialogi („– Atom uczy pokory”. „– Raczej upokarza”) składają się na hipnotyzujący obraz katastroficzny, będący zarazem pierwszej wody dramatem politycznym. To świadectwo niesłychanego dyletanctwa, niechlujstwa i bylejakości, stanowiących fundament radzieckiego systemu, promującego niekompetentnych, słabych i bezwzględnie posłusznych. Przede wszystkim jednak jest to pomnik poświęcenia i bohaterstwa tych, którzy przeszli do historii pod nazwą „likwidatorzy”: lepszy i bardziej odpowiedni (bo ludzki po prostu) niż ten zimny, milczący, betonowy sarkofag reaktora numer cztery w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.

Na koniec zapowiadany we wstępie audiowizualny bonus. Długo, bardzo długo biłem się z myślami, czy nie umieścić go wśród innych fanowskich filmików, w opublikowanym przeze mnie w lutym, poświęconym ulubionym grom wpisie To było dawno temu, a jednak wciąż pamiętam. Nie zdecydowałem się na to wtedy, ale zrobię to teraz. Wiem, iż to trochę nieładnie cytować samego siebie, lecz w tamtym blogu napisałem, że o wartości danej gry świadczy to, „czy wywołuje emocje (…) oraz czy inspiruje do tworzenia”. Osobiście fanowską twórczość inspirowaną grami/filmami/serialami/itd. zawsze odbieram jako rodzaj hołdu, zrodzonego z wielkiego szacunku do dzieła i jego twórców; podziękowania za przeżycie czegoś, co na zawsze wryło się w pamięć, nierzadko wywierając przy tym trwały, rzeczywisty wpływ na odbiorcę. Jedni montują filmiki i wrzucają je na YouTube, inni piszą teksty. Czasem jednak, w przypadku tworów najbardziej wyjątkowych, zrobienie tylko jednej z tych rzeczy nie wystarcza, by ten hołd należycie oddać; człowiek czuje, że potrzeba czegoś jeszcze. I powiem Wam, że przez te kilka ostatnich lat, odkąd zacząłem pisać o grach, raz jeden trafiła się taka, po której ukończeniu mnie to uczucie dopadło.
Odnośnie do poniższego klipu niezmiernie istotne jest to, że wszelkie prawa własności należą do odpowiednich osób i podmiotów: wykorzystane w wideo fragmenty cutscenek pochodzą z wyprodukowanej przez Naughty Dog, wydanej przez Sony Interactive Entertainment gry The Last of Us Part II (2020). Podłożony utwór muzyczny to The Ship Song; oryginalnie napisany i skomponowany przez Nicka Cave’a (1990), tu użyty w scoverowanej wersji wykonanej przez Elisabeth Corrin Maurus (pseudonim: Lissie). Autor filmiku jedynie zmontował dźwięk z obrazem, dodając i synchronizując napisy, i nie rości sobie praw także do (niezbyt może dosłownego i wiernego, za to wprost cudownego) polskiego tłumaczenia wspomnianej wyżej piosenki (dokonał go A. Porzuczek), choć trochę je zmodyfikował. Klip ten nie ma charakteru komercyjnego; powstał w ciepłe, słoneczne, wrześniowe dni 2021 roku jako wyraz szacunku i dowód uznania dla wszystkich zaangażowanych w produkcję owej gry. Jest to podziękowanie.

Wpis dedykuję swojej córce – stronie impresjezgier.pl (bez niej nigdy nie powstałby w obecnej formie). Choć czasem dziecko to jest trudne do ogarnięcia, choć przez chwilę miałem – przyznaję się – moment zwątpienia w nie, to jednak daje mi ono mnóstwo satysfakcji oraz poczucie, że faktycznie znajduje się w nim cząstka mnie. Całkiem niedawno, bo końcem lipca, stuknął mu pierwszy, okrągły roczek istnienia. Może się domyślacie, może nie, ale niniejszy blog pomyślany był pierwotnie jako rocznicowy i miał się ukazać właśnie wtedy, dokładnie w urodziny. Terminu tego nie dotrzymałem, zachowując się jak wyrodny i nieodpowiedzialny rodzic, zbytnio dając się ponieść wakacyjnej atmosferze i wyluzowaniu. Publikację tę wrzucam więc dopiero teraz, na zakończenie wakacji. Dzieciaki wracają do szkół, ja natomiast do grania, od którego wziąłem sobie na własne życzenie urlop jeszcze w czerwcu. Do następnego.